Home Nijsgjirrich Latest Vlas ras van het jaar
Copyright © 2012 - 2018 - Stichting Werkverband Friese Rassen - Alle Rechten voorbehouden
Vlas ras van het jaar PDF Afdrukken E-mailadres

Het Werkverband Friese Rassen riep het met Fryslan verwante vlas in 2017 uit tot ras van het jaar. In de Friese terpen werd vrij veel zaad van dit gewas gevonden. De teelt kwam in de provincie pas in de zeventiede eeuw goed op gang. Deze is dan in handen van gardeniers die voor een jaar een stuk grond huren van een boer die dat met het oog op de vruchtwisseling in die periode niet nodig heeft. Later krimpt de teelt asl gevolg van het verbouwen van meer aardappelen. In de negentiende eeuw zien we een toename. Dan is Fryslan het belangrijkste vlasbouwgebied in Nederland.

Fries Witbloei Vlas
Worp van Byma beschrijft hoe gardenier Geert Geerts Bijlstra uit Foudgum tussen zijn blauwbloeiend vlas witbloeiende planten ontdekte: "Het was 1816. Op een zondag, de juiste dag kan ik niet aangeven, dat ik naar gewoonte 's middags hetzelfde bezigtigde, viel mijn aandacht op een vlasstengel, welke een witte in plaats van een blauwe bloem droeg. Nauwkeurig rondziende of ik meer dergelijke kon opsporen, vond ik in 't geheel zeven die zich op deze wijze onderscheidden."
Bijlsma bewaart deze planten, wint daarvan zaad en vermeerdert dat jaar op jaar. Zo ontstaat het Fries Witbloeivlas. Na enkelejaren heeft hij genoeg voor zij hele vlasareaal.
Het onder natuurlijke omstandigheden ontstane landras heeft aanmerkelijke voordelen boven het eerder in Fryslan uit de Baltische landen geimporteerde blauwbloeiende zaad. Maar het duurt geruime tijd voordat hij zijn collega's in de provincie daarvan overtuigd heeft. Als door oorlogsomstandigheden de aanvoer van het Baltische zaad onmogelijk wordt, krijgt het Fries Witbloeivlas ruime verspreiding over geheel Europa. Het is volgens sommigen geschikt als vezel- en als olievlas.

Friese vlasfabrieken
In 1985 gaat een commissie van de Friese Mij naar Belgie om een studie te maken van de vlasindustrie en de techniek van het roten. Enkele jaren daarna reist baron Theo Rengers uit Oenkerk met vlasser J.J. Westra ook naar dat land om zich te laten voorlichten. Na zijn thuiskomst wordt de Vereeniging tot bevordering der vlasindustrie, gevestigd te Oenkerk opgericht.
In Molenend wordt een vlasfabriek gesticht, later gevolgd door een bedrijf in Noordbergum. Tijdens de Eerste Wereldoorlog, als Belgie in oorlog is, beleven beide fabrieken ongekende bloei.
Pas in 1907 wordt een groot deel van de in de provincie geteelde vlas ook daar verwerkt.
Door toepassing van kunststoffen vermindert de vraag naar linnen op den duur. De Friese vlasfabrieken worden gesloten.

Twaalf Friese varieteiten
In 1925 ontstaan onder leiding van prof.dr.ir. J.C. Dorst op het proefbedrijf van de Friese Maatschappij van Landbouw te Engelum de eerste selecties uit het Friese witbloeivlas. Zo ontstaat de Alba. Weldra volgen Concordia en Bella. In 1929 selecteert Dorst het succesvolle ras Conurrent. Het wordt overal in Europa toegepast. Later volgen de gedeeltelijk in Metslawier ontwikkelde varieteiten: Rembrandt, Saskia, Solido, Noblesse, Nynke, Natasja en Berber. Ongeveer de helft van deze rassen zijn blauwbloeiers.
Het witbloeiend vlas is volgens Dorst sterker en beter bestand tegen schadelijke invloeden.
De vroege en de late vlassoorten lopen volgens Dorst qua rijptijd ongeveer veertien dagen uiteen.